ขอยกตัวอย่างศาลเจ้าพ่อข้อมือเหล็กที่มีชื่อเสียงมากที่สุด ได้แก่บริเวณที่มีภาพเขียนสีสมัยก่อนประวัติศาสตร์ ค่ายประตูผา รอยต่ออำเภอแม่เมาะ-งาว จังหวัดลำปาง “เจ้าพ่อข้อมือเหล็ก” ที่นี่มีฉายาอีกนามว่า “เจ้าพ่อประตูผา”  (เรียกตามชื่อสถานที่ที่เป็นซอกเขาหินปูนสูงชันเหมือนช่องประตู) ป้ายคำบรรยายระบุว่า เจ้าพ่อข้อมือเหล็กท่านนี้เป็นชาวบ้านต้า (ปัจจุบันคือบ้านหวด อำเภองาว) ไม่มีใครทราบนามจริง เป็นเด็กกำพร้าบิดามารดา ฝากตัวศึกษาวิชาอาคมอยู่ยงคงกระพันกับเจ้าอธิการวัดนายาง (เขตอำเภอแม่ทะในปัจจุบัน) สามารถใช้แขนแทนโล่ จนชาวบ้านเรียกว่า “หนานข้อมือเหล็ก” ต่อมาได้เป็นทหารเอกของ  “ท้าวลิ้นก่าน”    

ผู้ครองนครลำปาง (ระหว่าง พ.ศ.2251 ถึง พ.ศ.2275) ช่วงนั้นเมืองต่างๆ ในล้านนาตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของพม่า ท้าวลิ้นก่านถูก “ท้าวมหายศ” ผู้ครองนครลำพูน ยกกองทัพมาตีลำปาง (ทั้งลำพูน-ลำปางต่างก็ตกอยู่ภายใต้พม่าเหมือนกัน) ท้าวลิ้นก่านมีกำลังน้อยต่อสู้ไม่ไหว ได้พญาข้อมือเหล็กมาช่วยรบต้านกองทัพของ  

ท้าวมหายศ พญาข้อมือเหล็กสู้สุดแรงจนตัวตาย แต่ไม่ยอมล้ม ฝืนใจยืนเอนกายพิงหน้าผาในขณะที่มือสองข้างยังกำดาบที่หัก ฝ่ายทหารของท้าวมหายศ         เมื่อเห็นดังนี้ ก็คิดว่าเป็นกลอุบาย เกิดความกลัว จึงพากันหนี ทำให้ฝ่ายลำปางได้ชัยชนะ

  หลังจากนั้น จึงมีการตั้งศาลเพียงตาขึ้นบริเวณประตูผา และยกให้เป็น “เจ้าพ่อข้อมือเหล็ก” อัญเชิญดวงวิญญาณของท่านมาสิงสถิต เพราะชาวลำปางมองว่าทั้งที่ตัวท่านตายไปแล้ว แต่ความใจเด็ดก็ยังช่วยปกป้องคนเป็นได้ 

  ขอยกตัวอย่างเจ้าพ่อข้อมือเหล็กอีกองค์ที่อำเภอฝาง เชียงใหม่ ประวัติของท่านนี้ มีหลายสำนวน แต่พอจะสรุปใจความได้ว่า ท่านมีชื่อเดิมว่า เหล็ก บ้างเรียก เพชร (และยังมีชื่อ “บุเหลง”  อีกนามด้วย) บ้างว่าเป็นชาวพิษณุโลกแต่มาโตที่พิจิตร บ้างว่าถิ่นเดิมอยู่ที่บ้านลานดอกไม้ (มีทั้งระบุว่าบ้านลานดอกไม้อยู่เมืองตาก บางสำนวนว่าอยู่ในกำแพงเพชร) นายเหล็กมีรูปร่างสูงใหญ่ ใช้ดาบคู่ สวมปลอกเหล็กไว้กันดาบตั้งแต่ข้อมือถึงข้อศอก จึงเรียกพญาข้อมือเหล็ก มีทักษะในการรำดาบอย่างว่องไวจนผู้ชมสามารถเห็นเงาของปลายดาบเป็นรูปสามเหลี่ยมอยู่รอบตัวเขา ในขณะที่รำดาบนั้น มักตัดหัวคนให้ขาดได้โดยไม่ทันรู้ตัว

  สมัยพระเจ้าตากกอบกู้อิสรภาพจากพม่า นายเหล็กสมัครเป็นทหารเอกของเจ้าพระฝาง (อันที่จริง “ฝาง” ในประวัติศาสตร์ช่วงนั้นหมายถึงเมืองสวางคบุรี ไม่ใช่               อำเภอฝาง เชียงใหม่) ช่วยเจ้าพระฝางรบกับพม่าจนสิ้นชีวิต

  เห็นได้ว่าประวัติความเป็นมาของเจ้าพ่อข้อมือเหล็กแต่ละแห่งมีความแตกต่างกัน ทว่าเนื้อเรื่องหลักๆ หนีไม่พ้นการเป็นทหารเอกที่มีความสามารถในการฟันดาบ พลีชีพต้านศัตรูจนตัวตาย ทุกๆ สถานที่ที่มีการตั้งศาลเจ้าพ่อข้อมือเหล็ก มักมีร่างทรง ม้าขี่รวมตัวกันมาประกอบพิธีกรรมเฉลิมฉลองร่วมรำลึกถึงวีรกรรมของเจ้าพ่อข้อมือเหล็กเป็นประจำทุกปี

  ศาลเจ้าพ่อข้อมือเหล็ก เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวตำบลทุ่งฮั้ว และตำบลใกล้เคียงเคารพนับถือมานมนาน ผู้คนผ่านไปมาต่างแวะเวียนมาสักการบูชา ตั้งอยู่  

หน้าที่ทำการองค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งฮั้ว อำเภอวังเหนือ จังหวัดลำปาง นิยมทำพิธีบวงสรวง สักการะ ในวันขึ้น 13 ค่ำ เดือน 7 หรือ เดือน 9 เหนือ